ผศ.ดร.บุญธรรม นิธิอุทัย: จากโรงงานยางพาราปัตตานี สู่ Rubber World Hall of Fame

วันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2568 ผศ.ดร.บุญธรรม นิธิอุทัย ได้รับการบรรจุชื่อเข้าสู่ Rubber World Hall of Fame ซึ่งจัดโดย TechnoBiz เพื่อยกย่องบุคคลที่มีผลงานและคุณูปการต่อวงการยาง PATEX

สำหรับ Patex ความหมายของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่รางวัลเพียงอย่างเดียว

เพราะก่อนจะเป็นนักวิชาการด้าน เทคโนโลยียางพารา บุญธรรมเติบโตมากับครอบครัวที่ทำยาง ก่อนจะกลับมาเป็นทั้งอาจารย์ นักวิจัย และผู้บริหาร บริษัท ปัตตานีอุตสาหกรรม (1971) จำกัด ช่วงชีวิตของเขาจึงเชื่อมโลกสามใบที่มักแยกออกจากกัน คือ การศึกษา งานวิจัย และโรงงาน

และนั่นอาจเป็น Legacy ที่สำคัญกว่ารางวัลใด ๆ จากความสนใจของพ่อ สู่การศึกษายางอย่างเป็นระบบ ความสนใจเรื่องยางในครอบครัวนิธิอุทัยเริ่มต้นก่อนยุคของบุญธรรม

เต็กสุ่น แซ่ซิ้ม หรือ เต็มสิทธิ์ นิธิอุทัย ผู้เป็นพ่อ ศึกษาเทคโนโลยียางจากหนังสือ วารสาร เอกสารต่างประเทศ และการเรียนทางไปรษณีย์ ก่อนนำความรู้เหล่านั้นมาทดลองจริงในปัตตานี

ตั้งแต่การทำน้ำยางข้น ลูกโป่ง Rubber Lining, Hydro Dipping ไปจนถึง Latex Foam ด้วยกระบวนการ Dunlop ความรู้เรื่องยางจึงเป็นสิ่งที่บุญธรรมเห็นมาตั้งแต่รุ่นพ่อ

แต่เมื่อมาถึงคนรุ่นลูก สิ่งที่เคยเกิดจากการศึกษาด้วยตนเองและการลองผิดลองถูก เริ่มถูกพัฒนาไปสู่อีกระดับหนึ่ง

ยางพารากลายเป็นศาสตร์ที่สามารถศึกษา วิจัย และถ่ายทอดอย่างเป็นระบบ

เส้นทางนี้ไม่ได้มีความหมายเฉพาะต่อกิจการของครอบครัว แต่ต่อมาจะเชื่อมไปถึงการสร้างบุคลากรให้กับอุตสาหกรรมยางพาราของประเทศไทยด้วย

เมื่อโรงงานกลายเป็นส่วนหนึ่งของห้องเรียน บุญธรรมมีบทบาทสำคัญในการบุกเบิกการศึกษาระดับปริญญาตรีด้าน เทคโนโลยียางพารา ณ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ขณะเดียวกัน เขาก็เคยดำรงตำแหน่งผู้บริหารบริษัท ปัตตานีอุตสาหกรรม (1971) จำกัด PATEX

สองบทบาทนี้มีความสำคัญเมื่ออยู่ในคนคนเดียวกัน เพราะโจทย์ในห้องทดลองกับโจทย์ในโรงงานไม่เหมือนกันเสียทีเดียว

ในห้องทดลอง เราสามารถควบคุมวัตถุดิบ ปริมาณ เวลา และสภาวะแวดล้อมได้อย่างละเอียด แต่เมื่อเทคโนโลยีเดินเข้าสู่โรงงาน มันต้องเผชิญกับวัตถุดิบจริง เครื่องจักรจริง ปริมาณการผลิตจริง ต้นทุนจริง และความแปรผันที่เกิดขึ้นทุกวัน
งานวิจัยที่ให้ผลดีในระดับทดลอง จึงไม่ได้หมายความว่าจะผลิตได้จริงในระดับอุตสาหกรรมเสมอไป

ในทางกลับกัน ปัญหาที่เกิดขึ้นในโรงงานก็สามารถกลายเป็นคำถามสำหรับงานวิจัยได้ ความสัมพันธ์ระหว่างสองโลกนี้ทำให้คำว่า Rubber Technology ไม่ได้หมายถึงเพียงความรู้ทางเคมี แต่รวมถึงความสามารถในการนำวิทยาศาสตร์มาแก้ปัญหาการผลิตจริงด้วย

จากการสอนคน สู่การสร้างอุตสาหกรรม

หากมองการพัฒนาอุตสาหกรรมยางพาราเฉพาะจำนวนโรงงานหรือปริมาณการผลิต เราอาจมองข้ามโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งไป นั่นคือ คน

โรงงานสามารถซื้อเครื่องจักรจากต่างประเทศได้ สูตรสามารถค้นจากตำราได้ แต่การสร้างวิศวกร นักวิทยาศาสตร์ และนักเทคโนโลยีที่เข้าใจยางอย่างเป็นระบบต้องใช้เวลา

การบุกเบิกหลักสูตรด้านเทคโนโลยียางจึงมีผลมากกว่าการเปิดหลักสูตรหนึ่งในมหาวิทยาลัย

นักศึกษาที่ผ่านการเรียนรู้สามารถเดินทางต่อไปเป็นนักวิจัย ผู้ควบคุมการผลิต ผู้พัฒนาสูตร ผู้ประกอบการ และบุคลากรในอุตสาหกรรมยาง

องค์ความรู้จึงไม่ได้อยู่กับคนคนเดียวอีกต่อไป มันสามารถถูกส่งต่อ และเมื่อคนรุ่นใหม่พบโจทย์ใหม่ ความรู้นั้นก็สามารถถูกพัฒนาต่อได้

นี่เป็นหลักการเดียวกับที่ Patex เรียนรู้มาตลอดหลายรุ่นว่า Legacy ที่แท้จริงไม่ใช่การเก็บความรู้เอาไว้ แต่คือการทำให้ความรู้เดินทางต่อไปได้

วิทยาศาสตร์ยางพาราไม่ได้จบที่งานวิจัย

ประสบการณ์ของบุญธรรมยังแสดงให้เห็นอีกด้านหนึ่งของ งานวิจัยยางพารา คือ งานวิจัยจะสร้างผลกระทบได้มากขึ้นเมื่อสามารถเดินทางออกจากเอกสารวิชาการไปสู่การใช้งานจริง

สำหรับอุตสาหกรรมยางธรรมชาติ เส้นทางดังกล่าวอาจเริ่มจากความเข้าใจโครงสร้างและสมบัติของวัสดุ ก่อนพัฒนาเป็นสูตร กระบวนการผลิต ต้นแบบ และสุดท้ายเป็นผลิตภัณฑ์

ในกรณีของ Patex ความสัมพันธ์ระหว่างวิทยาศาสตร์กับโรงงานปรากฏอยู่ในผลิตภัณฑ์หลายยุค ตั้งแต่ Latex Foam ไปจนถึงการออกแบบความหนาแน่นและโครงสร้างของวัสดุสำหรับการใช้งานที่แตกต่างกัน

ดังนั้น เมื่อพูดถึง เทคโนโลยียางพารา เราจึงไม่ได้หมายถึงเทคโนโลยีชิ้นใดชิ้นหนึ่ง

แต่หมายถึงกระบวนการคิดที่เริ่มจากคำถาม ทดลอง วัดผล ทำความเข้าใจ แล้วนำสิ่งที่เรียนรู้กลับมาพัฒนาผลิตภัณฑ์อีกครั้ง

รายละเอียดของการนำงานวิจัยไปสู่การใช้ประโยชน์จริง เป็นอีกด้านหนึ่งของผลงานบุญธรรมที่เราจะแยกเล่าไว้ต่างหาก เพราะเรื่องนั้นมีความสำคัญมากพอที่จะเป็นเรื่องของตัวเอง

Rubber World Hall of Fame และความหมายที่มากกว่ารางวัล

เมื่อบุญธรรมได้รับการบรรจุชื่อเข้าสู่ Rubber World Hall of Fame ในปี 2568 สำหรับครอบครัวและ Patex มันจึงเป็นเหมือนจุดที่เส้นทางหลายสายเดินกลับมาพบกันอีกครั้ง PATEX

จากเต็มสิทธิ์ นิธิอุทัย ผู้ศึกษายางจากหนังสือและเอกสารที่ส่งข้ามประเทศมาถึงปัตตานี

สู่บุญธรรม นิธิอุทัย ผู้ช่วยสร้างระบบการศึกษาด้านเทคโนโลยียาง ถ่ายทอดความรู้ให้คนรุ่นต่อมา และนำประสบการณ์ระหว่างมหาวิทยาลัยกับอุตสาหกรรมมาเชื่อมเข้าหากัน

จนถึง Patex ในปัจจุบัน ซึ่งยังคงมีโรงงานอยู่ในปัตตานีและยังทำงานกับ Natural Rubber เป็นวัสดุหลัก

เมื่อมองเช่นนี้ สิ่งที่ถูกส่งต่อมาหลายรุ่นจึงไม่ใช่สูตรลับหรือเครื่องจักรเครื่องใดเครื่องหนึ่ง

เพราะสูตรย่อมเปลี่ยน เครื่องจักรย่อมเก่า และเทคโนโลยีที่ดีที่สุดในวันหนึ่งย่อมถูกแทนที่ด้วยสิ่งใหม่ได้เสมอ

สิ่งที่อยู่ได้นานกว่านั้นคือ วิธีคิด

ความเชื่อว่าปัญหาในการผลิตสามารถกลายเป็นคำถามทางวิทยาศาสตร์ งานวิจัยสามารถกลายเป็นเทคโนโลยี และเทคโนโลยีสามารถกลับมาสร้างคุณค่าให้กับยางธรรมชาติได้

สำหรับ Patex นี่คือความหมายของ Rubber World Hall of Fame ที่สำคัญที่สุด

ไม่ใช่เพียงชื่อของ ผศ.ดร.บุญธรรม นิธิอุทัย ที่ถูกบันทึกไว้

แต่เป็นการเตือนคนรุ่นต่อไปว่า

ความรู้ที่มีคุณค่าที่สุด คือความรู้ที่เราไม่หยุดพัฒนา และไม่หยุดส่งต่อ